Ngày 15/07/2026, Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội (USTH) đã tổ chức Lễ bảo vệ luận án tiến sĩ cấp Trường cho nghiên cứu sinh (NCS) Bùi Phương Thảo, ngành Công nghệ Sinh học nông, y, dược, với đề tài: “Utilizing CRISPR/Cas9 system to induce targeted mutations of MLO genes related to soybean powdery mildew resistance / Ứng dụng hệ thống CRISPR/Cas9 để tạo đột biến định hướng trên các gen MLO liên quan đến khả năng kháng bệnh phấn trắng ở đậu tương”.
Luận án được thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Đỗ Tiến Phát, Viện Sinh học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam và TS. Nguyễn Văn Phương, Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
Buổi bảo vệ diễn ra theo đúng quy trình học thuật
Tại buổi bảo vệ, NCS. Bùi Phương Thảo đã trình bày những nội dung và kết quả chính của luận án, tập trung vào việc ứng dụng công nghệ chỉnh sửa gen CRISPR/Cas9 nhằm nâng cao khả năng kháng bệnh phấn trắng của cây đậu tương.
Sau phần trình bày, các thành viên Hội đồng đã đặt câu hỏi, trao đổi và thảo luận về phương pháp nghiên cứu, độ tin cậy của kết quả, khả năng duy trì tính trạng kháng bệnh qua các thế hệ cũng như tiềm năng ứng dụng của các dòng đậu tương được tạo ra trong chương trình chọn tạo giống.
Ứng dụng công nghệ chỉnh sửa gen trong chọn tạo giống đậu tương kháng bệnh
Đậu tương là cây trồng có giá trị dinh dưỡng và kinh tế cao, cung cấp nguồn dầu và protein quan trọng cho con người cũng như ngành chăn nuôi. Tuy nhiên, quá trình sản xuất đậu tương đang chịu ảnh hưởng của nhiều loại bệnh, trong đó có bệnh phấn trắng do nấm Erysiphe diffusa gây ra.
Bệnh phấn trắng có thể cản trở sự sinh trưởng và phát triển của cây, làm giảm năng suất, chất lượng và tỷ lệ nảy mầm của hạt. Trong điều kiện thuận lợi cho nấm phát triển, mức tổn thất năng suất có thể lên tới 60%.
Trước thực tế đó, luận án đã phát triển và ứng dụng hệ thống CRISPR/Cas9 để tạo đột biến định hướng trên các gen GmMLO, nhóm gen có liên quan đến khả năng nhiễm bệnh phấn trắng, trên giống đậu tương ĐT26 của Việt Nam.
Thay vì chỉ tập trung xác định và khai thác các gen kháng bệnh, nghiên cứu hướng tới làm giảm tác động của những gen khiến cây dễ bị nấm xâm nhiễm. Đây là một hướng tiếp cận tiềm năng trong phát triển các giống cây trồng có khả năng kháng bệnh bền vững.
Những kết quả khoa học nổi bật
Nghiên cứu đã tạo được nhiều dạng đột biến trên các gen GmMLO và xác nhận khả năng di truyền của các đột biến qua các thế hệ. Ở thế hệ T2, luận án thu nhận được các dòng đột biến mất chức năng đồng thời ba hoặc bốn gen GmMLO.
Khi được đánh giá khả năng kháng nấm Erysiphe diffusa, các dòng đột biến đều thể hiện khả năng kháng bệnh tốt hơn so với giống đối chứng. Đặc biệt, ở hai dòng đột biến đồng thời bốn gen, mức độ biểu hiện triệu chứng bệnh giảm tới 36,4%, trong khi mật độ bào tử trên bề mặt lá giảm từ 1,5 đến 4 lần.
Khả năng kháng bệnh được duy trì ổn định qua các thế hệ. Đồng thời, trong điều kiện nhà lưới, các dòng đột biến không cho thấy ảnh hưởng bất lợi đáng kể đến sự sinh trưởng, phát triển của cây và thành phần dinh dưỡng của hạt so với giống đối chứng. Đáng chú ý, nghiên cứu đã tạo được các dòng đột biến đồng hợp tử có khả năng kháng bệnh phấn trắng cao và không mang gen chuyển ở thế hệ T2.
Một trong những đóng góp nổi bật của luận án là lần đầu tiên tạo được đột biến đồng thời trên nhiều gen MLO ở cây đậu tương bằng hệ thống CRISPR/Cas9. Kết quả nghiên cứu góp phần làm rõ vai trò của các gen GmMLO trong cơ chế nhiễm bệnh phấn trắng, đồng thời cung cấp nguồn vật liệu tiềm năng cho các chương trình nghiên cứu và chọn tạo giống đậu tương kháng bệnh trong tương lai.
Mở ra tiềm năng cho các chương trình chọn tạo giống
Những kết quả đạt được không chỉ có ý nghĩa trong nghiên cứu chức năng và sự tương tác của các gen liên quan đến bệnh phấn trắng, mà còn mở ra khả năng tiếp tục đánh giá tính kháng đối với các bệnh khác do nấm gây ra trên cây đậu tương.
Hội đồng đánh giá luận án ghi nhận tính mới, ý nghĩa khoa học và tiềm năng ứng dụng của đề tài. Thành công của buổi bảo vệ là sự ghi nhận xứng đáng cho quá trình học tập và nghiên cứu bền bỉ của NCS. Bùi Phương Thảo.
USTH xin chúc mừng NCS. Bùi Phương Thảo đã hoàn thành một cột mốc học thuật quan trọng và chúc chị tiếp tục gặt hái nhiều thành công trên hành trình nghiên cứu, đóng góp cho sự phát triển của khoa học và nông nghiệp bền vững.
