Ngày 14/07/2026, Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội (USTH) đã tổ chức Lễ bảo vệ luận án tiến sĩ cấp Trường cho nghiên cứu sinh (NCS) Nguyễn Xuân Tùng, ngành Công nghệ Sinh học nông, y, dược, mã số 9420201, với đề tài: “Chemical constituents and hypoglycemic effects of Commelina diffusa Burm.f. / Nghiên cứu thành phần hóa học và tác dụng hạ đường huyết của cây thài lài trắng (Commelina diffusa Burm.f.)”.
Luận án được thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Vũ Đức Lợi, Học viện Y – Dược học Cổ truyền Việt Nam và đồng hướng dẫn bởi PGS.TS. Nguyễn Thị Vân Anh, Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
Buổi bảo vệ diễn ra theo đúng quy trình học thuật
Hội đồng đánh giá luận án gồm 7 thành viên, do PGS.TS. Nguyễn Hải Đăng – Phó Hiệu trưởng USTH làm Chủ tịch Hội đồng.
Dưới sự chủ trì của Chủ tịch Hội đồng, buổi bảo vệ đã diễn ra theo đúng quy trình, bao gồm việc thông qua lý lịch khoa học, quá trình đào tạo, kết quả nghiên cứu và các công bố khoa học của NCS. Nguyễn Xuân Tùng trong thời gian thực hiện luận án.
Tại buổi bảo vệ, nghiên cứu sinh đã trình bày những nội dung và kết quả chính của đề tài, tập trung vào việc phân tích thành phần hóa học, đánh giá hoạt tính sinh học và làm rõ tiềm năng chống tăng đường huyết của cây thài lài trắng. Sau phần trình bày, các thành viên Hội đồng đã đặt câu hỏi, trao đổi và thảo luận về phương pháp nghiên cứu, độ tin cậy của các kết quả cũng như khả năng tiếp tục phát triển đề tài trong tương lai.
Khám phá tiềm năng của cây thài lài trắng trong kiểm soát đường huyết
Đái tháo đường týp 2 đang là một trong những vấn đề sức khỏe cộng đồng đáng quan tâm trên thế giới. Trong đó, α-amylase và α-glucosidase là hai enzym tham gia vào quá trình chuyển hóa carbohydrate và có liên quan đến tình trạng tăng đường huyết sau ăn. Vì vậy, việc tìm kiếm các hợp chất có khả năng ức chế hoạt động của hai enzym này được xem là một hướng tiếp cận tiềm năng nhằm hỗ trợ kiểm soát đường huyết.
Đối tượng được lựa chọn trong luận án là cây thài lài trắng, một loài thực vật đã được sử dụng từ lâu trong y học cổ truyền Việt Nam. Các nghiên cứu trước đây ghi nhận loài cây này chứa nhiều nhóm hợp chất như phenolic, flavonoid, alkaloid, tannin, steroid và vitamin. Tuy nhiên, những bằng chứng khoa học chuyên sâu về thành phần hoạt tính sinh học và tác dụng hạ đường huyết của cây thài lài trắng vẫn còn hạn chế.
Xuất phát từ khoảng trống nghiên cứu đó, luận án tập trung chiết xuất, phân lập và xác định cấu trúc hóa học của các hợp chất từ cây thài lài trắng; đồng thời đánh giá khả năng ức chế α-glucosidase và α-amylase thông qua các thử nghiệm trong phòng thí nghiệm, trên mô hình sinh học và bằng phương pháp mô phỏng ghép nối phân tử.
Những kết quả khoa học đáng chú ý
Kết quả nghiên cứu đã phân lập được 14 hợp chất từ các phân đoạn dịch chiết của cây thài lài trắng. Trong đó, nhiều hợp chất lần đầu tiên được phân lập từ loài thực vật này; một số hợp chất cũng lần đầu tiên được ghi nhận trong chi Commelina. Kết quả này góp phần bổ sung những dữ liệu mới về thành phần hóa học của cây thài lài trắng.
Trong số các phân đoạn được thử nghiệm, phân đoạn ethyl acetate thể hiện khả năng ức chế mạnh nhất đối với cả hai enzym α-glucosidase và α-amylase. Phân đoạn này sau đó được lựa chọn để tiếp tục đánh giá độc tính cấp và tác dụng chống tăng đường huyết trên mô hình thực nghiệm.
Kết quả cho thấy phân đoạn ethyl acetate có mức độ an toàn tương đối cao trong điều kiện thử nghiệm và thể hiện hoạt tính chống tăng đường huyết đáng kể ở cả hai liều nghiên cứu. Kết quả phân tích mô bệnh học cũng ghi nhận những cải thiện đối với mô gan và tuyến tụy trên mô hình được khảo sát. Bên cạnh đó, nghiên cứu mô phỏng ghép nối phân tử đã xác định một số hợp chất có khả năng tương tác tốt với hai enzym mục tiêu.
Cơ sở khoa học cho những nghiên cứu tiếp theo
Những kết quả đạt được góp phần làm phong phú thêm hiểu biết về thành phần hóa học và hoạt tính chống tăng đường huyết của cây thài lài trắng. Đồng thời, nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc tiếp tục xác định các hoạt chất chính, đánh giá sâu hơn về cơ chế tác động và định hướng phát triển các sản phẩm có nguồn gốc từ dược liệu trong tương lai.
Các thành viên Hội đồng đánh giá cao tính hệ thống, ý nghĩa khoa học và tiềm năng ứng dụng của đề tài. Thành công của buổi bảo vệ là sự ghi nhận xứng đáng cho quá trình học tập, nghiên cứu nghiêm túc và bền bỉ của NCS. Nguyễn Xuân Tùng.
USTH xin chúc mừng NCS. Nguyễn Xuân Tùng đã hoàn thành một cột mốc học thuật quan trọng và chúc anh tiếp tục đạt được nhiều thành công trên hành trình nghiên cứu, đóng góp cho sự phát triển của khoa học và cộng đồng.
